Μία μοναδική ευκαιρία και μία πρόκληση αποτελεί κάθε αναφορά που πρέπει να κάνουμε στην κοσμηματοποιία του Εύξεινου Πόντου!
Ειδικά όταν αυτή γίνεται σε ένα πιο ανοιχτό πλαίσιο αρθρογραφίας και όχι σε μια σελίδα προϊόντος ή σε μια ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα.
Ξεκινώντας μια σειρά παρουσιάσεων για συγκεκριμένα κοσμήματα από την περιοχή της Μαύρης θάλασσας, αυτά που έχουν αποτελέσει τη δική μας πηγή έμπνευσης, ερχόμαστε να τα δούμε σε φωτογραφίες και απεικονίσεις μέσα στο χώρο τους, στα μουσεία τους και τη συλλογή τους.
Θα δούμε επίσης στοιχεία και πληροφορίες στα οποία δίνουμε σημασία καθώς αυτό που αναζητάμε δεν είναι ιστορικές και αρχαιολογικές γνώσεις αλλά μια η προσπάθεια για μια καθαρή εικόνα σχετικά με το “τι είναι” κόσμημα από τον Εύξεινο Πόντο, στις συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους.
Κάτι που ίσως δώσει την ευκαιρία για μια ακόμα ευρύτερη οπτική σε σε όσους ασχολούνται με το “ελληνικό κόσμημα” στις μέρες μας.
Το κολιέ και η μεθοδολογία
Το κολιε με τα δύο θηρία που βρίσκεται στο The Walters Art Museum [57.1540] είναι ένα εκπληκτικό δείγμα ελληνικής τέχνης, με ήρεμη διχρωμία χρυσών και κόκκινων τόνων. Έχει αλυσιδωτή πλέξη και κορυφώνεται στο κούμπωμα με τις μορφές των δύο θηρίων.
Πέρα από την καλλιτεχνική αξία, το ενδιαφέρον και το κύριο μέλιμά μας είναι εάν πράγματι το κόσμημα είναι από τον Πόντο (ή τον ευρύτερο Εύξεινο Πόντο) ή είναι αδιευκρίνηστης καταγωγής.
Μας ενδιαφέρει το εάν κοσμήματα σαν αυτό στοιχειοθετούν και συμβάλουν στο χτίσιμο μιας ταυτότητας, ή απλά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης τάσης κοσμήματος ή και εθνολογικό στοιχείο των λαών της περιοχής, χωρίς να ανήκουν σε κάποιον συγκεκριμένα... άλλωστε όλοι μαζί ζούσαν και ήταν αρκετοί εκεί...
Δες το πρωτότυπο κόσμημα στη συλλογή του The Walters Art Museum εδώ
Το μουσείο
Έτσι πρώτα απευθυνόμαστε στους ειδικούς για να μας κατατοπίσουν... Το The Walters Art Museum παρουσιάζει το συγκεκριμένο κολιέ στο κοινό ως “Pontic” (?) και “Greek” (?), οπότε στο ερώτημά μας, δίνει απάντηση, όμως με την πρόσθεση δύο ερωτηματικών (?).
Είναι λοιπόν ελληνικά και από την περιοχή του Πόντου και έχουμε και κάποιες ακόμα πληροφορίες που το χαρακτηρίζουν (3rd-2nd century BC Hellenistic).
Οι δύο χαρακτηρισμοί συνοδεύονται από το ερωτηματικό κάτι που δείχνει και το ποσοστό ασφάλειας ή ανασφάλειας που έχουν και οι ίδιοι ερευνητές. Νοιώθουν ασφάλεια για να το ταξινομήσουν αλλά κρατάνε και μία επιφύλαξη για διάφορους λόγους.
Το γεγονός ίσως το εύρυμα έχει έρθει από ιδιώτη στο μουσείο (όπως αναφέρεται) και όχι κατ'ευθείαν από ανασκαφή, με κενά στον τόπο και χρόνο εύρεσης, και αυτό μάλλον παίζει κάποιο ρόλο.
Στην περίπτωση του συγκεκριμένου κολιέ μάλιστα αναφέρεται πως ήρθε στην κατοχή του μουσείου από ένα μεγάλο συλλέκτη, τον αρμένιο Dikran Kelekian. Ο συγκεκριμένος συλλεκτης θεωρείται μια αυθεντία στην Περσική, στην Αρμενική όσο και στην Ισλαμική τέχνη και στον οποίο ελπίζουμε να μας δοθεί η ευκαιρία να αναφερθούμε ξανά στο μέλλον.
Το σχέδιο
Ο τρόπος κατασκευής ενός κοσμήματος όπως και τα στοιχεία του, τα μοτίβα του, οι μορφές του δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για την περίοδο, από ποιους φτιάχτηκε, σε ποιούς απευθύνεται και συναφή ερωτήματα.
Στο συγκεκριμένο κολιέ έχει ενδιαφέρον να στρέψουμε προσοχή μας στα θηρία που κλείνουν το κούμπωμα. Αυτά παρουσιάζονται μεν σαν λιοντάρια αλλά παράλληλα έχουν κέρατα και είναι ένα γνωστό είδος μορφών στην ελληνική τέχνη, λέγονται γρύπες-γρυπαετοί και σαν μυθικά ζώα συνήθως φυλάνε την είσοδο κάποιου θησαυρό.
Τα θέματα αυτά είναι χαρακτηριστικά ελληνικά και θυμίζουν ένα πλήθος μορφών από γοργόνες, μέδουσες κλπ ενώ παράλληλα όλα αυτά τα μυθολογικά θέματα σε ένα βαθμό λειτουργούσαν και σαν θρησκευτικά σύμβολα πέρα από πολιτιστικά...
Βραβεία
Γράψαμε παραπάνω για την καλλιτεχνική αξία του μοντέλου και έτσι αξίζει να αναφέρουμε πως το κόσμημα έχει συμπεριληφθεί και αντιπροσωπεύσει το αρχαίο ελληνικό κόσμημα σε δύο εκθέσεις του μουσείου. Η πρώτη με τίτλο “Jewelry - Ancient to Modern' το 1979-80 και η δεύτερη “From Alexander to Cleopatra: Greek Art of the Hellenistic Age” το 1988-89.
Η διπλή διάκριση αυτή δείχνει εξίσου την μεγάλη καλλιτεχνική αξία του κοσμήματος όσο επαληθεύει και την ταυτότητά του.
Είναι γνωστό ότι η ελληνική τέχνη παρουσιάζεται σε συλλογές σε ολόκληρο τον κόσμο, όμως το δικό μας ενδιαφέρον όπως αναφέρθηκε, δεν είναι για ένα ακόμα ελληνικό κόσμημα που εκτίθεται στο εξωτερικό. Το ενδιαφέρον και η επιτυχία μας βρίσκεται στο εάν ανακαλύψαμε ένα έργο τέχνης που μας εισάγει στην κοσμηματοποιία του Εύξεινου Πόντου.
Ένα νέο σχέδιο
Σχεδιάζοντας σήμερα ένα κολιέ εμπνευσμένο από το πρωτότυπο, αποφασίσαμε να μην ξεφύγουμε πολύ από το αρχικό...
Δείτε το εδώ - Κόκκινο νήμα - Κολιέ με τίγρεις Εύξεινου
Κρατήσαμε τα ίδια χρώματα και σχήματα στις πέτρες, καθώς λειτουργούν σαν δομικά στοιχεία της εικόνας του μοντέλου μας.
Επιλέξαμε μια πιο “προσγειωμένη” εκδοχή θηρίων και κρατήσαμε την ίδια αλυσιδωτή πλεξη του σκελετού.
Ο χρυσός και ο κόκκινος γρανάτης παρουσιάζονται όχι μόνο σαν καλαίσθητοι συνδυασμοί αλλά κυρίως σαν στοιχεία μιας ταυτότητας.
Και έτσι φτιάξαμε ένα κολιέ στην Ελλάδα για να μας θυμίζει το πρωτότυπο που βρίσκεται στη Βαλτιμόρη των ΗΠΑ. Και η συζήτηση συνεχίζεται...
.
